December was in mijn vorig beroep de spannendste maand. Een meteoroloog krijgt dan namelijk nog maar één vraag van de media: ‘En… krijgen we een witte kerst?’ O wee als je ernaast zat!

Natuurlijk weet iedereen met een beetje weerervaring dat de natuur ervan houdt om vlak voor kerst zachte oceaanlucht over ons uit te storten. De Duitsers spreken niet voor niets van Weihnachtstauwetter. De laatste officiële, landelijk ervaren witte kerst dateert dan ook al weer van 1981. Dus als er dan ook sneeuw valt, zoals op kerstavond 2000 in het noorden en oosten, dan geeft dat voor velen de feestdagen extra kleur.

Een zoektocht naar de ontstaanswijze van kerstsneeuw laat iets verassends zien: een witte kerst is vaak de weerslag van omvangrijke veranderingsprocessen. De sneeuw ontstaat doordat twee verschillende luchtsoorten – warm en koud – elkaar ontmoeten. Op het grensvlak vinden heftige natuurkundige schermutselingen plaats; sneeuw met Kerst is vaak het gevolg van een omvangrijk thermisch dispuut, van een luchtsoortenstrijd waar het letterlijk gaat over ‘erop of eronder’, van natuurlijke weerstand. Onder bepaalde condities levert die felle weerstand in de atmosfeer blijkbaar mooie uitkomsten op.

Het geheim achter dit veranderingsproces ligt in de gave van de atmosfeer om op sublieme wijze omvangrijke horizontale en subtiele verticale luchtstromen aan elkaar te koppelen. Lucht die van links naar rechts gaat, kan op elk moment even gemakkelijk omhoog of naar beneden. Er is sprake van natuurlijke samenhang tussen de twee verschillend georiënteerde bewegingen. Die souplesse garandeert een vorm van stabiliteit in een op dat moment zeer onstuimige atmosfeer.

Ter mijmering onder de kerstboom kan je de vraag stellen wat wij van deze natuurlijke manier van veranderen kunnen leren. Als je het waaien van de wind vergelijkt met het stromen van kennis door onze organisatie… Als de verschillende luchtsoorten symbool staan voor verschillende organisatieculturen… En als wij op basis van bijvoorbeeld een taakstelling en een stakeholdersonderzoek tot de conclusie komen dat we ons de komende tijd in erg onstuimig vaarwater bevinden, welke soepelheid hebben wij dan nodig om een basale stabiliteit te realiseren?

Sinds de zomer loop ik regelmatig rond in een overheidsorganisatie. Ik heb daar in korte tijd veel gezien, veel geleerd – en mezelf veel afgevraagd. Ook bovenstaande vragen. Volgens mij vinden we een deel van de in deze organisatie gewenste natuurlijke souplesse en stabiliteit binnen het thema leiderschap. Persoonlijk leiderschapop individueel niveau is, zeker in een steeds sneller veranderende omgeving, het wezenlijke kenmerk van horizontale, collegiale interactie.

Aanvullend kan Samenbindend leiderschap op MT-niveaude katalysator worden voor de verticale afstemmings- en aansturingsprocessen. Als die twee krachten elkaar versterken én verbonden worden met het reëel onder ogen zien van de uitdagende opdracht waar deze organisatie de komende tijd voor staat, dan krijgt de organisaties in mijn optiek een jaar waarvan de weersverwachting kan luiden: ’soms eerst onstuimig en koud, daarna een Hollandse zomer, afgesloten door de mooiste herfstmaanden van de afgelopen zeven jaar’.

Voor het zover is, hoop ik op een witte kerst.