Op 5 februari 2010 staat op de voorpagina van de Volkskrant een analyse. Onder de kop ‘Alleen commissie-De Wit is tevreden‘ komen Douwe Douwes en Robert Giebels tot de conclusie dat de opbrengst van de openbare gesprekken over de financiële crisis groter had kunnen zijn - als de commissieleden niet zo hardnekkig zouden hebben vastgehouden aan hun vragenlijstjes.

Een paar dagen eerder geeft  Sylvester Eijffinger aan diep teleurgesteld te zijn in de verrichtingen van dezelfde parlementaire onderzoekscommissie. ‘De commissieleden vragen niet dóór’, concludeert hij. ‘En de commissie heeft haar standpunt allang ingenomen. Daarom zie je de commissieleden ook louter hun vragenlijstjes afwerken en vragen ze niet door, uit vrees als niet ter zake kundige af te gaan voor de camera’s.’

In het boek Vrije Ruimte, filosoferen in organisaties van Jos Kessels staat een mooi model over het voeren van gesprekken. Het ziet er zo uit:

Dit model van Scharmer & Isaacs is bedoeld om gesprekken in organisaties te analyseren. Het maakt duidelijk dat het primaire doel van (in dit geval openbare) gesprekken kraakhelder moet zijn. Gaat het om lerend onderzoeken of gaat het om het beoordelen van functionarissen op basis van al dan niet ondernomen acties? Andere doelen vragen een andere gespreksvorm. En een andere houding van alle deelnemers.

De onderzoekscommissie is tijdens de openbare gesprekken geen voorbeeld geweest van een weergaloze organisatie. Weergaloze organisaties onderkennen de waarde van dialogische interactie bij het doen van onderzoek. Dat vraagt het leren opschorten van onze eigen oordelen en die van anderen leren observeren. Het vraagt dat we inzicht willen krijgen in elkaars denken. Dat vraagt het loslaten van eigen, vooraf opgestelde vragenlijstjes.

Nog even terug naar het model van Scharmer & Isaacs. Naar kwadrant 1. Volgens Kessels gaat het in deze fase om een (gespreks)situatie waarin autonomie en gezamenlijkheid, vrijheid en gebondenheid kunnen samengaan. Dat vraagt in mijn optiek paradoxaal leiderschap. Zoals bijvoorbeeld Lt. Cedric Daniels (Lance Reddick, The Wire) dat verwoordt in All Due Respect .

copyright Dialoque 761 – Dov Lederberg