Robert Enke, de doelman van het Duitse nationale voetbalelftal, heeft zelfmoord gepleegd. Op dinsdag 10 november 2009 wierp hij zichzelf voor een trein. De dagen daarna stond Duitsland stil bij en de Duitse media bol van deze gebeurtenis. Met als ‘hoogtepunt’ de herdenkingsbijeenkomst afgelopen zondag in het stadion van Hannover.

Maandag 16 november, de voorpagina van De Volkskrant. Onder de kop Enke, en de ‘ellenboog- samenleving’ noemt Merlijn Schoonenboom enkele verklaringen voor het feit dat in Duitsland zo
massaal en betrokken heeft gereageerd op de gebeurtenis.

‘De dood van de doelman wordt nu als gevolg van de ‘prestatiemaatschappij’ beschouwd, in het Duits wel ‘elleboogsamenleving’ genoemd. Enke blijkt jarenlang geheim te hebben gehouden dat hij voor zware depressies en faalangst behandeld werd. Hij was bang dat het zijn carriere zou schaden als dat naar buiten zou komen. Psychologen wijzen er nu in talkshows op hoe slecht het is dat voetbal geen zwakheden toelaat.’

Een dag later, opnieuw De Volkskrant, opnieuw de voorpagina. Onder de kop De hele vastgoedsector lijkt besmet wordt de achtergrond geschetst van een naar verwachting zeer omvangrijke fraude in de vastgoedsector. Ruud de Wit, hoofdredacteur van het vakblad Vastgoedmarkt, geeft zijn visie op de oorzaak.

‘Het is ook iets van de tijd waarin we leven. Kijk in de Quote, in het Stan Huygens-journaal (in De Telegraaf), of bij Harry Mens op televisie. Er wordt een rijkdom gevierd die vaak niet echt is, of in ieder geval niet eerlijk verdiend. Het is ikke ikke en de rest kan stikken’.

Waar raken beide artikelen elkaar? Volgens mij gaan ze alle twee over uitwassen van herfstorganisaties. Eén van de kenmerken van dit soort type organisaties is de continue druk om te presteren en te profileren.  Daar is in de kern niets mis mee, met de uitwassen die kunnen ontstaan wel. Dan is er is geen ruimte voor menselijke twijfel, mogen falen en compassie. Ook ethiek blijkt niet meer te bestaan.

De afgelopen tijd is er veel gezegd – en soms gedaan – om de uitwassen in de financiële wereld aan te pakken. Ook hier bleek sprake van een gebrek aan ethiek in een prestatie-/bonus gerichte werkwereld. Het lijkt mij dat het hoog tijd wordt dat zowel in de (Duitse) voetbalscene als in de (Nederlandse) vastgoedwereld leiderschap opstaat om de menselijke maat en de ethiek terug te brengen.

Het spel is weer begonnen. Afgelopen weekend is op de Nederlandse voetbalvelden de competitie gestart en ik heb begrepen dat we daarmee de eersten in Europa zijn. Nu moet ik zeggen dat ik het spel en de uitkomsten mondjesmaat volg. Desondanks viel mij in het dagblad Trouw van woensdag 5 augustus een klein berichtje op. Ook Nu.nl meldde het.

De kop van het artikeltje luidde ‘Wiedemeijer en Haverkort niet actief in de eredivisie’.  De KNVB heeft besloten beide scheidsrechters komend weekeinde geen wedstrijden op het hoogste niveau te laten fluiten omdat ze vorig weekeinde allebei in opspraak raakten. Allebei floten ze niet voor een strafschop, terwijl ze dat blijkbaar wel hadden moeten doen.

De boodschap is helder: je bent als scheidsrechter zo goed als je laatst gefloten wedstrijd. Daar is volgens mij niets mis mee, als je die ongeschreven regel maar kent en onder ogen ziet. De regel geldt vaak ook voor o.a. presentatoren, sporters, adviseurs, acteurs, advocaten – en in vele andere beroepen. Het zorgt er voor dat professionals blijven presteren naar beste kunnen.

Voor mij is de gehanteerde regel typerend voor herfstorganisaties. Kenmerkend voor deze organisaties is de altijd voortdurende strijd om het bestaan. Het bestaansrecht is nooit een zeker gegeven, altijd moet de toegevoegde waarde – van de organisatie of van de mensen die er in werken – weer waar worden gemaakt. Hier horen motto’s bij als ‘De wind eronder houden’ en ‘Loon naar werken krijgen’. Als het voor de wind gaat, is het een continue tijd van oogsten – een mooie tijd, die ongetwijfeld eens tot een einde komt.

Herfstorganisaties zijn niet zo goed in teamwork. Daarom was ik verrast door en gecharmeerd van een uitspraak van een KNVB-lid afgelopen maandag. Hij zei dat het toekennen van strafschoppen een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid is van het arbitraire viertal – dus naast de scheidsrechter ook de grensrechters en de vierde official.

Ik ben benieuwd of de zes andere betrokkenen komend weekeinde ook het hoogste voetbalniveau – al dan niet gedwongen – aan zich voorbij laten gaan.