Zou het toeval zijn, de naam van de locatie? Het theater, gelegen aan een bosrand bij het Utrechtse Austerlitz, herbergt gasten uit Ierland, Engeland, Finland, Brazilië, Duitsland, Nederland. Samen vormen ze (een deel van) de internationale kenniskring Mens en Organisatie, een kennisontwikkelend netwerk rond dr. Adriaan Bekman. Hij is auteur van het onlangs verschenen boek Horizontaal leiderschap.

Horizontaal leiderschap manifesteert zich volgens Bekman in de tussen-mensen-ruimte. Leiderschap is daarmee iets volstrekt anders dan management. Waar management werkt in een hiërarchische context en in de eerste plaats functioneel georiënteerd is, richt leiderschap in organisaties zich op  gemeenschappen en is het vooral georiënteerd op waardeschepping.

In de optiek van Bekman is organisatieontwikkeling dan ook verbonden met de uitnodiging van leiders aan iedereen in de organisatie om actief mee te doen in het zoeken naar nieuwe antwoorden. Daarbij spelen zgn. proceseigenaren een centrale rol. Op verzoek van het leiderschap verkennen deze medewerkers het vraagstuk met iedereen die van betekenis kan en wil zijn. Zo bouwen ze een ontwikkelinfrastructuur, een netwerk van betrokkenen met eigen opgaven. In een vast ritme komt het leiderschap en de proceseigenaren bijeen om de voorgang van het proces te bespreken, valkuilen te delen en volgende stappen te vinden.

Metaforisch gezien is de atmosfeer een meester in horizontaal leiderschap. De atmosfeer is bij uitstek een horizontaal georiënteerd netwerk. Want ook al zijn wij af en toe diep onder de indruk van kolossale onweerswolken die zich tot maar liefst 15 kilometer hoogte uitstrekken, de horizontale afmeting van de atmosfeer is ongeveer 2700 keer groter. En de horizontale snelheden zijn in de atmosfeer gemiddeld al gauw zo’n 100 keer meer dan de verticale.

Het bijzondere is dat juist die kleinere verticale bewegingen onmisbaar zijn voor de ontwikkelingen in het weer, voor atmosferische transitie. Juist zij zijn van wezenlijk belang bij bijvoorbeeld de vorming van regen of het oplossen van wolken. Het magnifieke is dat die sterke horizontale en subtiele verticale luchtstromingen op weergaloze wijze samenhangen, in elkaar overgaan, elkaar over en weer beïnvloeden. Als je leiders en proceseigenaren in organisaties iets toe zou wensen, dan is het wel die weergaloze onderlinge interactie!

De horizontale dynamiek in de netwerkorganisatie die Atmosfeer heet, wordt dagelijks in alle media uitgedrukt in een schaal die de naam draagt van zijn creator: sir Francis Beaufort, Brits Admiraal, Ier van geboorte. Windsnelheden van nul tot twaalf Beaufort, van windstilte tot orkaankracht – het weerspiegelt als het ware het horizontale leiderschap van de atmosfeer.

Het zal wel toeval zijn dat de internationale kenniskring bijeenkomt in het Beauforthuis in Austerlitz, evenals Bekmans grote liefde voor Ierland – inclusief het weer daar.

Horizontaal leiderschap
Adriaan Bekman
Uitgeverij Van Gorcum

Deze blog is gepost op 21/6/2009 07.45: het begin van de zomer van 2009.